Gedichten en citaten in een uitvaartpresentatie

Een gedicht voor de uitvaart zegt soms in vier regels wat een spreker in vijf minuten niet kwijt kan. In een uitvaartpresentatie werkt dat het best als de tekst kort is, groot in beeld staat en de tijd krijgt. In dit artikel leest u waar u een passend gedicht of citaat vindt, hoe het zit met auteursrecht en hoe u zelf een paar regels schrijft als u niets vindt dat klopt.

Waar vindt u een passend gedicht voor de uitvaart?

De meeste mensen beginnen bij een zoekmachine en vinden dan honderden afscheidsgedichten. Dat werkt, maar het kost veel tijd en de kwaliteit wisselt sterk. Vaak is de bron dichterbij dan u denkt.

Kijk eerst wat de overledene zelf las. Een bundel in de boekenkast met een ezelsoor, een gedicht dat op de koelkast hing, een tekst die in een agenda was overgeschreven. Het komt geregeld voor dat familie zo iets vindt bij het opruimen, en dan is de keuze eigenlijk al gemaakt.

Andere goede plekken:

• De uitvaartondernemer. Veel ondernemers hebben een map of lijst met teksten die vaak gebruikt worden en kunnen meedenken.
• De bibliotheek. Daar staan bloemlezingen met gedichten over afscheid en rouw, en een bibliothecaris helpt u graag zoeken.
• DBNL (Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren). Hier vindt u veel oudere Nederlandse en Vlaamse teksten, ook van dichters van wie het werk inmiddels vrij is.
• Een geloofsgemeenschap. Een voorganger kent passende psalmen, gebeden en liederen en weet welke vertaling gebruikelijk is.

Als richting: veel families kiezen werk van dichters als M. Vasalis, Ida Gerhardt, Rutger Kopland, Hans Andreus, J.C. Bloem, Toon Hermans, Judith Herzberg of Willem Wilmink. Uit Vlaanderen wordt Guido Gezelle nog vaak gelezen. Let op: van de meeste van deze dichters is het werk nog beschermd, zie hieronder.

Gedichten, citaten en auteursrecht

Een gedicht is een werk zoals een boek of een lied. In Nederland is het beschermd tot 70 jaar na het overlijden van de maker. De termijn telt vanaf 1 januari van het jaar na het overlijden (artikel 37 van de Auteurswet). Daarna is het werk vrij en mag iedereen het gebruiken.

Wat betekent dat voor een dia tijdens een uitvaartdienst? Wij zijn geen juristen, en specifiek over uitvaarten is er weinig duidelijkheid. De Auteurswet (artikel 12 lid 4) maakt een uitzondering voor een bijeenkomst in de kring van familie en vrienden zonder entree. Een gewone uitvaartdienst valt daar waarschijnlijk onder. Wordt de dienst gestreamd of opgenomen, of staat hij open voor iedereen, dan ligt dat anders. Een paar praktische vuistregels:

• Vermeld altijd de dichter. Onder het gedicht, in kleinere letters: naam, en als u die weet de titel van de bundel.
• Twijfelt u bij een volledig gedicht van een levende of recent overleden dichter? Vraag dan toestemming aan de uitgever. Dat gaat meestal per e-mail en is vaak snel geregeld. Noem dat het om een eenmalige vertoning bij een uitvaart gaat.
• Wordt de dienst gestreamd of opgenomen? Dan bereikt de tekst meer mensen dan alleen de zaal. Wees dan extra zorgvuldig met toestemming.
• Een losse regel als citaat met de naam van de dichter erbij is minder ingrijpend dan een heel gedicht, maar geef ook dan altijd de bron.

Hetzelfde geldt voor liedteksten: zet geen complete songteksten op een dia. Laat het lied liever klinken. Over het afspelen van muziek leest u meer in muziekrechten bij een uitvaart.

Teksten die wel vrij zijn

Oude bijbelteksten in een oude vertaling zijn rechtenvrij. De Statenvertaling uit de zeventiende eeuw is daar een bekend voorbeeld van. Psalm 23 begint daar zo:

De HEERE is mijn Herder, mij zal niets ontbreken.

Let op: moderne bijbelvertalingen zijn wel beschermd. Teksten uit de NBV21 mag u zonder toestemming in een presentatie gebruiken, tot 100 verzen, als u de bron vermeldt: "De Bijbeltekst is ontleend aan de NBV21 © Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap 2021." Een voorganger weet meestal welke tekst en vertaling u kunt gebruiken.

Zelf een paar regels schrijven

Niet iedereen vindt een bestaand gedicht dat past. Dan kunt u zelf iets schrijven. Dat hoeft geen echt gedicht te zijn met rijm. Een paar korte zinnen over iets wat iedereen in de zaal herkent, werkt vaak beter dan grote woorden.

Een paar handvatten:

• Begin bij iets kleins en concreets. Een gewoonte, een plek, een voorwerp. Niet "hij was altijd zorgzaam", maar wat hij dan deed.
• Houd het kort. Twee tot zes regels is genoeg.
• Laat rijm los als het gaat wringen. Gedwongen rijm klinkt al snel als een wenskaart.
• Lees het hardop. Wat hardop lekker loopt, leest ook prettig op een scherm.

Ter inspiratie een paar voorbeelden die wij zelf voor dit artikel schreven. U mag ze vrij gebruiken of aanpassen:

Je stoel staat nog bij het raam.

Het licht weet niet dat je weg bent.

Je handen wisten altijd wat er moest gebeuren.

Nu weten wij het even niet.

Wat je zei, blijft.

Wat je deed, nog langer.

Elke ochtend koffie om zeven uur.

Morgen zetten wij er een voor jou.

Geen groot verhaal.

Alleen dit: je was er. Altijd.

Zulke regels kunt u ook gebruiken als korte tekst bij een fotohoofdstuk. Meer over openings- en slotteksten leest u in teksten in een uitvaartpresentatie.

Een gedicht op een dia: kort, leesbaar en met rust

Een gedicht dat goed klinkt als het wordt voorgelezen, is niet altijd goed te lezen op een scherm. Mensen in de zaal zitten soms tien meter of verder van het scherm, en niet iedereen ziet even scherp.

Praktische richtlijnen:

• Maximaal 8 regels per dia. Is het gedicht langer, verdeel het dan over twee dia's, of kies één strofe.
• Grote letter, veel ruimte. Liever te groot dan te klein. Laat ruime marges rondom.
• Rustige achtergrond. Een foto met veel details maakt tekst onleesbaar. Kies een effen of donkere achtergrond, of een foto die sterk vervaagd is. Meer hierover in het artikel over ontwerp en achtergrond van een diapresentatie.
• Bronvermelding klein onderaan. Naam van de dichter, eventueel de bundel.
• Geef het tijd. Reken op ongeveer twee keer de tijd die u zelf nodig heeft om het rustig te lezen.

Waar in de dienst past een gedicht?

Een gedicht staat vaak op een van deze momenten:

• Bij binnenkomst, als eerste beeld na de rouwfoto.
• Terwijl iemand het voorleest. Dan staat de tekst mee op het scherm, zodat mensen kunnen meelezen.
• Als stil moment tussen twee sprekers.
• Bij het laatste afscheid, als slotbeeld.

In onze tool zet u een gedicht het handigst in een sprekerblok. De tool zet zelf geen tekst op een dia, dus u maakt het gedicht eerst als afbeelding en kiest die als foto bij de spreker, in plaats van de rouwfoto. Zo'n blok blijft staan tot de bediener verder klikt, dus niemand wordt halverwege een regel onderbroken. Wilt u het gedicht juist tijdens een muziekmoment tonen? Houd het dan heel kort, want de dia's in een muziekblok lopen vanzelf door. Hoe de verschillende onderdelen werken, ziet u bij de onderdelen van een uitvaartpresentatie. Wilt u het hele proces van begin tot eind zien? Lees dan hoe u een uitvaartpresentatie maakt, stap voor stap.

Bronnen

• Ondernemersplein (KVK, overheid.nl), "Auteursrecht": "Het auteursrecht vervalt 70 jaar na het overlijden van de maker." https://ondernemersplein.overheid.nl/wetten-en-regels/auteursrecht/ (geraadpleegd 9 oktober 2026)
• Auteurswet, artikel 37 lid 1 (duur) en artikel 12 lid 4 (besloten kring), geraadpleegd 14 oktober 2026
• Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap, voorwaarden voor het citeren van bijbelvertalingen